Honderden Schotten kwamen in de vroege zeventiende eeuw in Alkmaar wonen – tijdelijk of voorgoed. De meesten van hen waren soldaat. Er was in die periode, in ieder geval tussen 1613 en 1632, een Schots garnizoen in de stad gelegerd.
Schotse Brigade
De eerste Schotse soldaten kwamen in 1572 naar de Nederlanden om te helpen bij de verdediging van Haarlem tegen de Spanjaarden. Het Nederlandse leger bestond tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) uit soldaten van allerlei verschillende nationaliteiten. Dat was toen heel gebruikelijk. Behalve Fransen en Duitsers werden soldaten uit Engeland en Schotland ingehuurd in de strijd tegen de Spaanse overheersing. In ieder geval één Schot vocht er in 1573 tijdens het Beleg van Alkmaar aan de kant van de Alkmaarders. In zijn verslag van het Beleg prijst ooggetuige Nanning van Foreest ‘eenen uit Scotland genaemt Cornelis’ die eerst in Haarlem en vervolgens in Alkmaar heel dapper tegen de Spanjaarden had gestreden. Toen de Spanjaarden Alkmaar op 18 september 1573 bestormden, zou de Schot er eigenhandig twintig verslagen hebben.
Armoede en schuldeisers
De Schotse mannen hadden verschillende redenen om in dienst te gaan in de Lage Landen. Veel van hen probeerden te ontkomen aan armoede en honger, aan schuldeisers of aan de wet. Soms werden ook Schotse veroordeelden naar de Nederlanden gestuurd. Sommigen Schotten zagen het als een religieuze plicht om te vechten voor de protestantse Nederlanden, terwijl anderen hoopten op een verdere carrière als professioneel militair. Ook loyaliteit aan hun clan of familie was een reden om in dienst te gaan.
Trouwen in Alkmaar
Naarmate de oorlog verstreek, vestigde zich steeds vaker een Schotse brigade permanent in een strategisch belangrijke stad. Zo ook in Alkmaar. Er was veel contact tussen de Alkmaarders en de Schotse soldaten in de stad. Dat blijkt wel uit het grote aantal Schotten dat tussen 1613 en 1632 trouwde met een Alkmaarse vrouw. De Schotten vormden in die tijd na de Duitsers de grootste groep immigranten die trouwden in Alkmaar! Een aantal van hen bleef in Alkmaar wonen en kreeg er ook kinderen.
Zie:
J. Mac Lean, De huwelijksintekeningen van Schotse militairen in Nederland 1574-1665, Zutphen 1976.
Afbeelding: Prins Maurits met een leger van huurlingen in 1618 in Utrecht, door Joost Cornelisz Droochsloot (Rijksmuseum Amsterdam).
