Francisca Duarte was een jaar of achttien toen ze in 1613 in Alkmaar kwam wonen, samen met haar kersverse echtgenoot Francisco Fernandes du Pas. Francisca’s ouders waren welgestelde Portugese joden die rond 1570 naar Antwerpen waren gevlucht. Ze hadden zich eerder gedwongen bekeerd tot het katholicisme. In Alkmaar nam Francisca Duarte vermoedelijk het oude geloof van haar familie – en van haar man – weer aan.
Prachtige stem
Francisca Duarte had een erg kunstzinnige en muzikale opvoeding gehad. Haar vader, bankier en juwelier Diego Duarte, was een groot kunstliefhebber en mecenas. Francisca stond bekend om haar prachtige stem.
Bekende dichters
In Alkmaar raakte Francisca Duarte bevriend met dichteres en zangeres Maria Tesselschade Roemers Visscher, die zich in 1623 met haar man in de stad vestigde. Via Maria Tesselschade kwam ze ook in contact met bekende dichters als P.C. Hooft en Caspar Barlaeus, die haar erg bewonderden. Francisca en Maria Tesselschade zongen regelmatig samen, ook wel op het Muiderslot, waar P.C. Hooft schrijvers, geleerden en musici ontving. De ‘Alkmaarse nachtegalen’, zoals een bewonderaar ze noemde, zongen waarschijnlijk Nederlandse volksliedjes, maar ook Franse en Italiaanse liederen. P.C. Hooft prees Francisca’s zang in een gedicht: ‘Frankje… Ghij doet, met uw zang, de schaeren van beneên, ten hemel vaeren.’
‘Jode uit Antwerpen’
Over het leven van Francisca Duarte is ook (nog) veel onzeker. Waarschijnlijk kreeg ze in Alkmaar twee kinderen, en overleed ze er na 1640. Verschillende familieleden van Francisca vestigden zich ook in Alkmaar. Haar broer Duarte Rodrigues Duarte werd op 14 mei 1620 begraven in de Grote Kerk. In het begraafboek staat hij vermeld als ‘een Jode uit Antwerpen’. Francisca’s moeder Leonora Rodrigues werd waarschijnlijk ook in de Alkmaarse Grote Kerk begraven. Bij 12 februari 1632 staat in het begraafboek: ‘de vrouws moeder van Franciscus de jode’.
Zie:
G. van Dorp, ‘Duarte, Francisca’, Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland; J.D. Kila, ‘De “Joodse Natie” in Alkmaar’ in: Kaddiesj voor joods Alkmaar – themanummer Oud Alkmaar 16 (1992) 4, pp. 9-20.
Afbeelding: Francisca Duarte treedt op op het Muiderslot, op een schoolplaat van J.H. Isings, 1928.
